header

اصول فقه-تعارض ادله

جلسه 33
  • در تاریخ ۰۹ آذر ۱۳۹۸
چکیده نکات

سایر بیان‌ها
رفتار کلی اصولی‌ها با اخبار باب
اقسام اخبار براساس اندیشه محقق نایینی
اقسام اخبار براساس اندیشه سید محمد باقر صدر

   استاد علیدوست - خارج اصول - تعارض ادله - اقتضای اسناد و اخبار در تعارض اخبار - آدرس سایت: a-alidoost  

برگه جلسه
صفحه 1607 و 1608
ایشان اقتضای تحقیق را این می‌داند (با تلخیص)
«ان قلنا بأن العمل باحد المتعارضین فی الجملة مستفاد من حکم الشارع به بدلیل الاجماع و الاخبار العلاجیة (که البته خواهیم گفت) کان اللازم الالتزام بالراجح و ان قلنا باصالة البرائة عند دوران الامر فی المکلف به بین التعیین و التخییر لما عرفت من ان الشک فی جواز العمل بالمرجوح  فعلا و لاینفع وجوب العمل به عینا فی نفسه مع قطع النظر عن المعارض فهو کامارة لم یثبت حجیتها اصلا».1 
ایشان سپس شق دوم انگاره خود را بیان می‌کند، با این عبارت:
«و ان لم نقل بذلک بل قلنا باستفادة العمل باحد المتعارضین من نفس ادلة العمل بالاخبار فان قلنا بما اخترناه من ان الاصل التوقف فلا دلیل علی وجوب الترجیح  بمجرد قوة فی احد الخبرین؛ لان کُلّا منهما جامع لشرائط الحجیة فیجب الرجوع الی الاصول الموجودة فی تلک المسألة اذا لم تخالف کلا المتعارضین. و توهم استقلال العقل بوجوب العمل باقرب الطریقین الی الواقع و هو الراجح، مدفوع بان ذلک انما هو فی ما کان بنفسه طریقا ـ کالامارات المعتبرة لمجرد افادة الظن (ظن شخصی) ـ و اما الطرق المعتبرة شرعا من حیث افادة نوعها و لیس اعتبارها منوطا بالظن فالمتعارضان المفیدان منها بالنوع للظن فی نظر الشارع سواء و ما نحن فیه من هذا القبیل؛ لان المفروض ان المعارض المرجوح لم یسقط من الحجیة الشأنیة کما یخرج الامارة المعتبرة بوصف الظن عن الحجیة اذا کان معارضها اقوی».2 
از ادامه کلام شیخ انصاری ـ قده ـ استفاده می‌شود که گزینه عدم لزوم اخذ به ذی‌المزیة، تنها در تعارض اخبار و ادله دال بر حکم شرعی نیست بلکه در تعارض غیر اخبار و امارات دال بر موضوعات نیز می‌آید. توجه کنید:
«انا لو بنینا علی ان حجیة البینة من باب الطریقیة، فاللازم مع التعارض التوقف و الرجوع الی ما یقتضیه الاصول فی ذلک المورد من التحالف او القرعة او غیر ذلک».3 
البته شیخ انصاری در متن قبل فرموده بود: رجوع به اصل می‌شود به شرطی که لم تخالف کلا المتعارضین که البته بهتر بود بفرماید: «رجوع به احدهما می‌شود که مطابق اصل است»،
لکن در متن آخر، رجوع به اصل را مطرح می‌کند، بدون تقید به این که مخالف متعارضین باشد یا نباشد.
(جلسه سی و سوم)
سایر بیان‌ها
در بیان مقتضای اسناد و اخبار در تعارض اخبار (بلکه و غیر تعارض اخبار) در مقابل مقتضای اصل اولی، غیر از سخنانی که گذشت، بیانات دیگری نیز به منصه ظهور رسیده است که اشتراکات زیادی با آن چه گذشت و برخی گسست‌ها دارد، لکن به دلیل فصل الخطاب بودن اخبار علاجیه (و اخبار طرح)،5  از بسط بیشتر این  بحث در مجال حاضر، صرف نظر می‌شود و گفتگو بر بیان اقسام اخبار متمرکز می‌گردد.
رفتار کلی اصولی‌ها با اخبار باب
جستجو از متون اصولی می‌رساند که برخی از ایشان مدیریتی از جهت تقسیم اخبار باب اعمال نکرده و به ذکر موردیِ روایات پرداخته ‌اند و البته نظر خود را ذیل هر روایت بیان کرده‌اند. این رفتار از شیخ انصاری در فرائد الاصول6  دیده می‌شود. 
محقق خراسانی به تقسیم اخبار پرداخت و آن را به گونه‌ای که قبلا گذشت، به چهار قسم منقسم دید.
محقق نایینی اخبار را به گونه‌ای دیگر تقسیم کرده است. وی از اقسام اخبار باب این گونه یاد می‌کند (با تلخیص): «منها ما یدل علی التخییر مطلقا و منها ما یدل علی التخییر فی زمان الحضور و منها ما یدل علی التوقف فی زمان الحضور و لم اقف علی روایة تدل علی التوقف مطلقا حتی زمان الغیبة و لکن حکی ما یدل علی ذلک ایضا».7  تفاوت کلام ایشان در مدیریت تقسیمی اخبار با محقق خراسانی پوشیده نیست. ضمنا عدم یادکرد ایشان از اخبار دال بر اخذ به ذی‌المزیة، به دلیل خروج این فرض از مقسم کلام ایشان در مجال حاضر است. وی سپس به اختصار به جمع بین این اخبار می‌پردازد.8 
شهید محمد باقر صدر کل اخبار را در یک تقسیم کلان به «اخبار طرح» و «اخبار علاج» منقسم می‌بیند. وی مقصود خود را از اخبار طرح «روایات مستفیضی که تأمر بعرض الحدیث علی الکتاب و الاخذ بما واقفه و طرح ما خالفه» می‌داند. ایشان این اخبار را در سه طایفه قرار می‌دهد.9   چنان که اخبار علاج را ـ که از قضا خود مبتلا به ناهمسویی‌هایی هستند ـ نیز به سه طایفه تقسیم می‌کند به این ترتیب: اخبار تخییر، اخبار ترجیح و اخبار توقف و ارجاء.10  
ضمنا اخبار طرح در کلام دیگران در ضمن اخبار علاج مطرح شده است.
(پایان جلسه)



  1. همان، ص 50 و 51.
  2. همان،ص51 و 52.
  3. همان،ص55.
  4. شنیدنی ـ و باعث تعجب ـ این که شیخ انصاری این دو گزینه را یکی تلقی کرده و فرموده است: «...والرجوع الی الاصل المطابق لاحدهما او احدهما المطابق للاصل»[؟!]، همان،ص53.
  5. تعبیر از مرحوم سید محمد باقر صدر است. ر.ک: بحوث فی علم الاصول، ج7، ص315.
  6. ج4،از ص 57.
  7. فوائد الاصول، ج4،ص763و 764.
  8. همان،ص764و 765.
  9. بحوث فی علم الاصول، ج7، ص315.
10. همان،ص 337.



۱۰۷ بازدید

نظر شما

کد امنیتی
مطالب بیشتر...
دانلود صوت جلسه
چکیده نکات

سایر بیان‌ها
رفتار کلی اصولی‌ها با اخبار باب
اقسام اخبار براساس اندیشه محقق نایینی
اقسام اخبار براساس اندیشه سید محمد باقر صدر