بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین

اللهم صل علی محمد و آل محمد و اهدنا لما اختلف فیه من الحق باذنک انک تهدی من تشاء الی صراط مستقیم

֎وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَىٰ ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ֎و از آسمان، آبی به اندازه نازل کردیم و آن را در زمین جای دادیم؛ و بی تردید به از بین بردن آن کاملاً توانمندیم.

من خوشحالم که خداوند توفیقی داده فرصتی را خدمت شما سربازان امام عصر باشم از دوستان بزرگواری که این فرصت را ایجاد کردند  تشکر می کنم . 

این آیه، یک ظاهری دارد و یک اشاره ای دارد، این که امام صادق علیه السلام حدیثی دارند که قرآن عبارتی دارد و اشاره ای و عبارت برای عوام است العبارة للعوام و الاشارة للخواص ؛ عبارت که برای عوام است میدانید که ما از آسمان با حساب و کتاب باران میفرستیم و آن را در زمین مستقر می کنیم و البته می توانیم آن را ببریم. و بعد ادامه دارد آیه که از این طریق بشر چقدر استفاده می کند؛ اما اشاره قرآن میتواند به این باشد که مردم طلاب اساتید علما  فرصتی را  وفیض و باران رحمتی را برای شما فراهم کردیم و شما را در آن باران رحمت قرار میدهیم و شما دو قسم میشوید؛ برخی از شما استفاده نمی کنید، ما می بریم و از شما می گیریم و وبال پاسخ گویی آن به گردن شما می ماند. 

اما برخی از شما هم از این فرصت استفاده میکنید از فرصت جوانی از فرصت امنیت از فرصت وجود زمینه ها وجود اساتید خوب، استفاده می کنید.کتاب صراط را اگر به دستتان رسید مطالعه کنید که درباره شیوه های مطالعه مباحثه و درس خواندن به همراه برخی جزتیات از زندگیها است سعی کنید اول آن اواخر کتاب را مطالعه کنید. متوجه می شوید عالمان بزرگ شیعه در چه فضایی، چه کار بزرگ و سترگی کردند. از یک طرف اوضاع چگونه بود و از یک طرف این ها چه کار کردند قهرا می رسید به این که شما چه کار باید بکنید. با توجه به موضوع این روزها صحبت از مرحوم نائینی و اثر ماندگار اوست. شاید این حرف زیبا نباشد ولی من ناچارم بیان کنم‌؛ هیچ کس مثل بنده در این مدت  درگیر نبوده زیرا دبیر علمی همایش بودم در این پنج سال اخیر، حدود سیصد مقاله را در این مدت دیدم البته دویست مقاله رد شده و صد مقاله به همایش راه یافت. و حاصل آن شش یا هفت مجلد کتاب شد که هم اکنون هم در بازار هست. و این تاکید بنده بود که همایش باید حتما موسوعه ای در نهایت داشته باشد و الا کار ماندگار نخواهد شد. وقتی به موسوعه منجر شود، صدها سال مرجع می شود. 

• غفلت علما از سایر موضوعات

من نکته ای را که در همایش مشهد گفتم این است که ما بیاییم و مرحوم نایینی را صد سال به جلو بیاوریم و او را در فضای انقلاب اسلامی قرار دهیم. و مثلا مسئولیت عضو شورای نگهبان را به ایشان بدهیم ببینیم اگر ایشان در چنین شرایطی با این مسئولیت بود، چه کار می کرد.

ایشان در روش استنباط فقهی وقتی می خواهد اشکال بگیرد، قطعا خواهد گفت شما علما خیلی چیزها را از آن غفلت می کنید. ایشان در جایی می گوید: «بحمدالله تعالی  از یک عبارت لا تنقض الیقین بالشک آنهمه عبارات لطیفه استخراج می کنید؛ از مقتضیات مبانی و اصول مذهب، ومایه امتیازمان از سایر فرق چنان غافل و ابتلای به اسارت و رقیت طواغیت امت را الی زمان فرج – عجل الله تعالی فرجه الشریف - بکلی بی علاج پنداشته، اصلا در این وادی داخل نشدید».

ایشان میگوید علمای تهران و قم و مشهد؛ همانطور به لا تنقض الیقین بالشک می پردازید، به مقتضیات عصر هم توجه داشته باشید (نایینی کسی است که ایستاده برقله اصول است و از مطرح ترین چهره ها در این عرصه است و او موسس و نظریه پرداز در اصول است) ولی می گوید اصول فقط لا تنقض الیقین بالشک نیست. او میخواهد بگوید ما چیزهای دیگری هم داریم قواعد، آیات ، مقاصد شریعت،...و برخی بدون این که بفهمند، فقط حمله می کنند در حالی که مرحوم نایینی می گوید مگر اصول مذهب و مقتضیات مبانی چیست؟

شما در مکاسب می خوانید لا ولایة احد علی احد...در اسلام اصل اولی بر عدم ولایت است حتی پیامبر این اصل عدم ولایت در مورد غیر خدا جاری است ولو پیامبر خاتم باشد. که برمبنای این اصل امام علی علیه السلام هم می فرمایند لا تکن عبد غیرک قد جعلک الله حرا ، میدانید چقدر مطلب استخراج می شودیک دور فقه سیاسی نوشته می شود. 

برنامه ای که شما طلاب دارید، رویکردی است که نشان میدهد شما همه چیز را مکاسب و رسائل و کفایه نمیدانید. و این بسیار عالی است. برخی سوال میکنند که مگر بعدآقای خویی هم مطلبی باقی مانده است؟! که این حرف عجیب است د رجواب چنین افرادی باید گفت مگر دانش پایان پذیر است؟بنده برنامه های شما را دیدم مقداری رویکرد خودتان را به سمت فلسفه های مضاف ببرید.اگر می خواهید که  طلاب شما یک فقه پایا و پویا را به نتیجه برسند؛ یعنی فقهی که هم هنجار داشته باشد اصول داشته باشد پایا باشد و هم فقهی که مقتضیات را هم در نظر داشته باشد. به عبارتی پویا باشد به روز باشد .اگر بخواهید به تعبیر امام فقه را به سمت حوادث واقعه سوق دهید که جوابگو باشید باید فقه، به سمت فقه مضاف مخصوصا فلسفه فقه هم برود.

• گستره شریعت 

کتاب رسائل مشروطیت در بردارنده دعواهایی است که بین آقایان نایینی و دیگران بود علمایی از قم و تهران و مشهد و نامه هایی که این ها به نجف می نوشتند ومطلب اصلی تمام این ها بر مبنای گستره شریعت بود. یعنی مخالفین می گفتند دین ما همه چیز را در بر دارد! 

֍لَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ֍و هر چه را می خواستیم پیغمبر ما فرموده و لذا ما قانون اساسی نیاز نداریم. یا مجلس قانون گذاری و وکیل مجلس نمی خواهیم...در حالی که مرحوم نایینی می گفت آن چه مربوط به مردم است دو قسم  است؛ قسمی که مربوط به شریعت است و قسمی که شیوه های اجرایی است. مرحوم نایینی می گوید: اینها گفتند اسلام و قانون مان کتاب قرآن و سنت پیامبر است و تدوین کتاب دیگری در بلد اسلام ،بدعت است. و در ادامه میگوید که برخی می گویند اصلا وکالت یعنی چه؟نظر مرحوم نایینی عکس این نظر است  و می گوید ما یک حوزه های اجرایی داریم. در مبحثی ایشان عنوان میکند که احکام دو قسم است احکامی که قابل تغییر است و احکامی که قابل تغییر نیست. و فقیه فحلی باید باشد که استنباط کند. 

به هر حال ما معتقدیم سر سوزنی فقه ما نباید از اصول و هنجارها فاصله بگیرد فقه ژورنالیستی قابل قبول نیست. 

اما نه  فقه متجمد و یخ زده . فقه منضبط یعنی  فقهی که بتواند پاسخگو باشد .بنده بحث اصالت و معاصرت را همیشه محور بحثهای خود قرار داده ام و  مرحوم نایینی هم دنبال همین است اولا مرحوم نایینی یک فقیه اصیل است در حالی این مطالب را بیان می کند که در فقه و اصول قوی است .اما آقای نایینی یک تفاوت با دیگران دارد و آن این که به معاصرت هم فکر می کند. می گوید شما از لا تنقض الیقین بالشک هر چه می خواهید بحث کنید اما از اعدلوا هو اقرب للتقوی هم بحث کنید. این آیات:

 ֎اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ֎ 

֎لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ֍

در رابطه با این آیات آیا احساس نمی کنید که این آیات بار دیگری غیر معنای ظاهری داشته باشد؟

البته اشاعره معتقدند شارع مقاصدی نداشته است. حتی ابن حزم؛ به یک مشکلی بر می خورد و آن این که اگر شارع مقاصدی نداشته است، پس چرا به او می گویند حکیم بعد خود او می گوید نباید اشتباه کرد این جا حکیم علم است نه صفت ....می گوید «اسم علم لا وصف مشتق ...».

این ها را در فقه و مصلحت ببینید هم آدرس آن را و هم متن آن را و ...اما ما این نظر را نداریم ما عاقلی را فرض می کنیم که در بعث رسل و در انزال کتب و در ارسال رسل منظور و مقصودی داشته است. وقتی این نگرش را داشته باشیم چقدر این زاویه دید در استنباط اثر گذار است.آیا اثر دارد یا ندارد واگر اثر دارد تاثیر آن چگونه است؟مقاله فقه ومقاصد شریعت را ببینید سودمند است.این که عده ای می‌آیند و استقبال می کنند جای امیدواری دارد اما مطلبی که من را ناامید می کند برخی تفکرات یخ زده است. البته چنین افرادی خود صاحب رسانه اند و پست و مقامی اما فکر اشعری دارند.مگر ما یازده روایت نداریم اگر شما مطلبی به دستتان رسید و خلاف قرآن بود، خلاف سنت پیامبر و یا خلاف عقول بود آن را کنار بگذارید..آیا روایت دختری که گرفتار شوهری شد که اهل هر رفتاری است و باید صبر کند زیرا مبتلا شده و ...آیا این روایت خلاف عقل نیست همین که با خبر واحد بیان شده قابل قبول است؟ مگر ما در قران نداریم:

֎وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ֍ 

 و آنان را برای آزار رساندن و زیان زدن نگه ندارید تا بر آنان تعدّی و ستم کنید. و هر که چنین کند قطعاً به خود ستم کرده است.

برمی گردیم به بحث که باید اصالت و معاصرت را با هم در نظر داشت ما نایینی امروز را می خواهیم . نایینی را باید 120 سال جلو آورد و ببینیم با مسائلی که امروزه هست ایشان چه رویکرد و برخوردی خواهد داشت. و من فکر می کنم خروجی فقه آقای نایینی فقه پایا و پویا است. هم اصالت ؛ پایا و هم معاصرت؛ پویا.

سعی کنید درسهای بروز درسهایی که پرونده بازکن باشد ببینید. 

استاد هم منضبط اندیش و هم به مسائل معاصر توجه داشته باشد بخشی را به دروس فلسفه های مضاف اختصاص بدهید. 

کتاب های «فقه ومصلحت» و «فقه و عقل»  و «فقه و عرف» و «روش شناسی اجتهاد» که دو جلدی است را بخوانید. 

و دوجلد کتاب «فقه و حقوق قراردادها» را مطالعه فرمایید . 

• یک پیشنهاد 

زیبایی و روشنایی این لامپ ها به دلیل اتصال به مولد برق  و کارخانه است ما هم باید مثل این لامپ ها با منبع ارتباط داشته باشیم و من و شما این لامپیم و نورانیت ما به ارتباط ما با امام زمان علیه السلام است و الا لامپ سوخته ایم و البته نورانیت امام هم به خاطر اتصال به خداست این نور از خدا به امام و از امام به علما و از علما به امت می رسد پس ما باید این ارتباط را حفظ کنیم.

روزی دو رکعت نماز برای امام زمان بخوانید . 

֎يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ֎

وسیله، اشخاص صالح اند....من وشما با این ارتباط ارزش پیدا میکنیم ....الحمد لله رب العالمین